Nước ngập dễ gây điện giật vì nước lẫn bùn, muối và tạp chất dẫn điện, nên khi chạm vào ổ cắm, dây điện hay thiết bị đang có điện, dòng điện có thể truyền qua nước tới người đứng trong đó. Mối nguy này không nhìn thấy được: mặt nước trông bình thường nhưng có thể đang có điện từ một ổ cắm sát sàn hay một sợi dây đứt dưới nước.
Quy tắc cốt lõi chỉ có hai: ngắt điện trước khi nước vào nhà, và tránh xa mọi nguồn điện khi đang ở trong nước. Bài này đi qua từng tình huống trong nhà và ngoài đường, kèm các bước an toàn khi thấy người bị điện giật. Bài không hướng dẫn tự sửa điện; mọi việc sửa chữa, đấu nối, thay thiết bị cần thợ điện có chuyên môn.
Vì sao ngập và điện là cặp nguy hiểm
Nước tinh khiết dẫn điện kém, nhưng nước ngập ngoài đời thì không tinh khiết: nước mưa đã chảy qua mái, qua đường, hoà bùn đất và các chất tan, nước cống lẫn đủ thứ. Nước như vậy dẫn điện đủ để gây nguy hiểm. Khi một ổ cắm, một bình nóng lạnh, một máy bơm hay một dây điện bị nước ngập tới, dòng điện có thể rò ra nước xung quanh.
Người đứng trong vùng nước có điện, chân trần hoặc đi dép, có thể trở thành đường đi của dòng điện xuống đất. Mức nguy hiểm phụ thuộc nhiều yếu tố, nhưng không có cách nào để người thường nhìn bằng mắt mà biết một vũng nước có điện hay không. Vì vậy cách an toàn duy nhất là coi mọi vùng nước gần nguồn điện như đang có điện cho đến khi điện đã được ngắt.
Ngoài đường, nguồn điện nguy hiểm là dây điện đứt, cột điện nghiêng, tủ điện đặt thấp, đèn chiếu sáng và biển quảng cáo có điện. Trong nhà, nguồn nguy hiểm là ổ cắm sát sàn, ổ chia điện đặt dưới đất, dây kéo dài, máy bơm, máy giặt và tủ lạnh ở tầng trệt. Nhà cho thuê, nhà trọ thường có hệ thống điện đi tạm, nhiều dây nối và ổ chia đặt dưới sàn, nên rủi ro cao hơn; người thuê nên hỏi chủ nhà vị trí cầu dao ngay từ ngày đầu dọn đến.
Khi nước sắp vào nhà: ngắt điện đúng cách
Việc này cần làm khi nước chưa vào, lúc bạn còn đứng trên sàn khô. Nếu nước đã ngập tới chỗ đặt cầu dao, đừng lội vào để ngắt.
- Rút phích các thiết bị ở tầng trệt, đặt dây và thiết bị lên cao nếu kịp, khi tay và chân bạn đang khô.
- Ngắt cầu dao hoặc aptomat của tầng trệt, hoặc cầu dao tổng nếu nhà không chia nhánh. Đứng trên sàn khô, tay khô, có thể đứng lên một tấm nhựa hoặc gỗ khô.
- Nếu tầng trên cần điện, chỉ giữ các nhánh đi lên tầng trên khi chắc chắn chúng không đi qua chỗ có thể ngập. Không chắc thì ngắt hết.
- Không dùng ổ chia điện đặt dưới sàn trong ngày có nguy cơ ngập.
- Dùng đèn pin, đèn sạc thay cho đèn điện ở tầng trệt khi đã ngắt điện.
- Nếu nước đã ngập tới tủ điện hoặc cầu dao nằm trong vùng nước, không lại gần; gọi ngành điện để được hỗ trợ cắt điện từ phía ngoài.
Nên tập trước một lần vào ngày khô: cả nhà biết cầu dao nằm ở đâu, nhánh nào cho tầng nào, đèn pin để ở chỗ nào. Lúc nước lên, không ai còn thời gian để tìm.
Phòng từ trước mùa mưa: việc cho thợ điện
Nâng ổ cắm tầng trệt. Ở nhà hay ngập, ổ cắm sát sàn là điểm rủi ro số một. Nhờ thợ điện chuyển ổ cắm tầng trệt lên cao hơn mức nước từng ngập ít nhất một khoảng an toàn.
Chia nhánh điện theo tầng. Khi mỗi tầng có cầu dao riêng, bạn ngắt tầng trệt mà vẫn có điện ở tầng trên để sạc điện thoại, bật đèn. Việc này cũng giúp xử lý sự cố nhanh hơn.
Lắp thiết bị chống dòng rò. Thiết bị chống dòng rò, hay cầu dao chống giật, tự ngắt khi phát hiện dòng điện rò xuống đất vượt ngưỡng. Đây là lớp bảo vệ quan trọng nhưng không thay được việc ngắt điện chủ động khi ngập. Thợ điện sẽ chọn loại và vị trí phù hợp.
Kiểm tra tiếp địa. Bình nóng lạnh, máy giặt và các thiết bị vỏ kim loại cần được nối đất đúng cách. Nhờ thợ kiểm khi lắp đặt hoặc định kỳ.
Đặt thiết bị lớn cao hơn sàn. Máy giặt, tủ lạnh ở tầng trệt có thể kê trên bệ cao hơn mức ngập thường gặp, kèm ổ cắm riêng đặt cao.
Ngoài đường trong ngày ngập: tránh những gì
Phần lớn tai nạn điện ngoài đường trong mùa mưa liên quan đến những thứ dưới đây. Hãy dạy cả trẻ con trong nhà. Ở các đô thị cũ, dây điện, dây cáp treo chằng chịt trên cột, tủ điện đặt sát vỉa hè, nên khi ngập, khoảng cách giữa người đi đường và nguồn điện gần hơn bạn tưởng.
- Không lội qua vùng nước có dây điện rơi, cột điện nghiêng, tủ điện ngập, dù dây trông như đã đứt.
- Không chạm vào cột điện, cột đèn, trụ biển quảng cáo, lan can sắt khi đang đứng trong nước.
- Không trú mưa dưới trạm biến áp, gần tủ điện đặt thấp.
- Khi thấy dây điện đứt, đứng xa, cảnh báo người khác tránh xa và báo ngay cho ngành điện.
- Trẻ em hay nghịch nước ngập; dặn con không chơi ở vùng nước gần cột điện, tủ điện, đèn đường.
- Khi đi xe máy, tránh đi sát cột điện, tủ điện ven đường lúc ngập.
Nếu thấy cảm giác tê, giật nhẹ khi bước vào vùng nước, lùi lại ngay theo đường vừa đi, bước ngắn, và cảnh báo người xung quanh. Đó là dấu hiệu nước đang có điện.
Ban đêm và lúc mất điện cục bộ là thời điểm cần cảnh giác hơn: bạn không nhìn rõ dây rơi, và một khu vừa mất điện có thể được cấp điện trở lại bất cứ lúc nào. Đừng coi khu phố tối đèn là khu không có điện.
Khi thấy người bị điện giật trong nước
Phản xạ lao tới kéo người bị nạn có thể khiến bạn trở thành nạn nhân thứ hai. Các bước dưới đây là nguyên tắc chung; nếu bạn đã học sơ cứu, làm theo những gì được huấn luyện.
- Không chạm vào người bị nạn khi chưa chắc nguồn điện đã được ngắt.
- Ngắt nguồn điện nếu làm được mà không phải bước vào vùng nước: cầu dao trong nhà khô ráo gần đó. Ngoài đường thì báo ngành điện cắt điện.
- Gọi cấp cứu 115 ngay, nói rõ vị trí và tình trạng. Khi cần hỗ trợ cứu nạn, gọi 114 hoặc 112.
- Nếu buộc phải tách người bị nạn ra khỏi nguồn điện, chỉ dùng vật khô không dẫn điện như cây gỗ khô dài, và chỉ khi chính bạn đang đứng trên chỗ khô. Trong vùng nước có điện, không nên tự làm.
- Khi đã an toàn, kiểm tra người bị nạn còn thở không; nếu đã được huấn luyện, thực hiện sơ cứu theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu qua điện thoại.
- Người bị điện giật, kể cả khi tỉnh táo, vẫn nên được nhân viên y tế kiểm tra.
Kiến thức sơ cứu chỉ chắc khi được thực hành. Một khoá sơ cứu cơ bản cho người trong gia đình là khoản đầu tư hợp lý cho nhà ở vùng hay ngập; bài viết này không thay thế khoá huấn luyện đó.
Những hiểu lầm nguy hiểm về điện và nước
Hiểu lầm: đi dép nhựa là cách điện an toàn. Dép ướt, nước tràn qua mặt dép, chân chạm nước; dép nhựa không làm bạn an toàn khi đứng trong vùng nước có điện. Thứ bảo vệ bạn là việc điện đã được ngắt.
Hiểu lầm: dây đứt nằm yên dưới nước là đã mất điện. Dây điện đứt có thể vẫn còn điện, kể cả khi không thấy tia lửa hay tiếng nổ. Chỉ ngành điện mới xác nhận được dây đã được cắt điện.
Hiểu lầm: nước nông thì không sao. Chỉ cần một lớp nước mỏng nối từ ổ cắm ngập tới chỗ bạn đứng là đủ tạo đường cho dòng điện. Độ sâu không phải thước đo an toàn.
Hiểu lầm: thấy đèn trong nhà vẫn sáng là hệ thống ổn. Đèn sáng chỉ cho biết có điện, không cho biết có rò điện hay không. Khi nước đã vào tầng trệt, đèn sáng lại là dấu hiệu cần ngắt điện nhánh đó.
Hiểu lầm: thiết bị đã khô bề ngoài là dùng được. Nước và bùn có thể còn trong bo mạch, động cơ, mô tơ. Bề ngoài khô không nói lên bên trong, nên cần thợ kiểm trước khi dùng lại.
Sau khi nước rút: chưa cấp điện vội
Khi nước rút, nhiều người muốn bật điện ngay để bơm nước, dọn dẹp. Đây là lúc dễ chủ quan. Ổ cắm, công tắc, dây điện và thiết bị đã ngập vẫn còn nước bên trong, bùn bám, có thể chập hoặc rò điện khi cấp điện lại. Nhờ thợ điện kiểm tra hệ thống trước khi đóng cầu dao tầng đã ngập.
Thiết bị điện đã ngập như máy giặt, tủ lạnh, quạt, bình nóng lạnh không nên cắm điện thử. Để khô hẳn, mang đi kiểm tra ở nơi sửa chữa. Một số thiết bị có thể dùng lại sau khi vệ sinh đúng cách, một số phải bỏ. Việc này cần người có chuyên môn đánh giá.
Chatbot giúp được ở khâu lập danh sách. Bạn mô tả nhà, đã bỏ địa chỉ, và các thiết bị đã ngập, rồi viết câu lệnh mẫu: "Lập danh sách việc cần làm theo thứ tự an toàn sau khi tầng trệt một nhà phố bị ngập khoảng hai mươi phân, gồm những việc phải nhờ thợ điện và những việc chủ nhà tự làm được. Đánh dấu rõ việc không được tự làm." Đọc lại và bỏ đi bất kỳ bước nào gợi ý bạn tự tháo, tự đấu điện.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết nước ngập có điện hay không?
Người thường không có cách an toàn nào để biết bằng mắt. Vì vậy hãy coi mọi vùng nước gần ổ cắm, dây điện, cột điện, tủ điện là có điện cho đến khi điện đã được ngắt. Nếu cảm thấy tê giật khi bước vào nước, lùi lại ngay.
Có cầu dao chống giật rồi thì có cần ngắt điện khi ngập không?
Vẫn cần. Thiết bị chống dòng rò là lớp bảo vệ quan trọng nhưng có thể hỏng, chọn sai ngưỡng hoặc không bao phủ mọi nhánh. Ngắt điện chủ động tầng có nguy cơ ngập là việc chắc chắn hơn và không tốn gì.
Nước đã ngập tới cầu dao thì làm gì?
Không lội vào để ngắt. Rời khỏi khu vực, đưa người nhà lên chỗ cao, và gọi ngành điện để được hỗ trợ cắt điện từ phía ngoài. An toàn của người quan trọng hơn mọi đồ đạc.
Thấy dây điện đứt rơi xuống nước thì nên làm gì?
Đứng xa, không chạm, không tự xử lý. Cảnh báo người xung quanh, chặn lối đi bằng vật dễ thấy nếu làm được từ xa, và báo ngay cho ngành điện để cắt điện và sửa chữa.
Sau khi nước rút có cắm lại máy giặt, tủ lạnh ngay được không?
Không nên. Thiết bị đã ngập có thể còn nước và bùn bên trong, cắm điện có thể gây chập hoặc rò điện. Để khô và nhờ thợ kiểm tra trước khi dùng lại.
Có thể hỏi chatbot cách sửa ổ điện bị ngập không?
Bạn có thể hỏi để hiểu nguyên lý, nhưng không nên tự sửa theo hướng dẫn của chatbot. Công việc với điện cần thợ có chuyên môn và dụng cụ đo phù hợp. Hãy dùng chatbot để lập danh sách việc cần làm và câu hỏi cho thợ.