Trong đợt nắng nóng, đặt điều hoà ở mức khoảng 26 đến 28 độ, kết hợp quạt để gió lưu thông, là cách được nhiều khuyến nghị tiết kiệm điện đưa ra và đủ mát với phần lớn gia đình. Để quá lạnh không làm phòng mát nhanh hơn, chỉ làm máy chạy lâu hơn, hoá đơn cao hơn và khiến người trong nhà chịu cú chênh nhiệt lớn mỗi lần bước ra ngoài.
Bài này nói về cách dùng điều hoà trong mùa nắng nóng sao cho hợp lý: mức nhiệt nên đặt, sắp xếp giờ chạy, giữ an toàn điện khi cả khu phố cùng bật máy, và những lưu ý cho trẻ nhỏ, người cao tuổi. Không bàn hãng hay mẫu máy; thông số cụ thể của máy nhà bạn nằm trong sách hướng dẫn đi kèm.
Vì sao đặt thấp hơn không làm mát nhanh hơn
Một hiểu lầm phổ biến là bấm xuống mức thấp nhất khi vừa bật để phòng mát nhanh, rồi mới tăng lên. Với phần lớn máy điều hoà gia đình, tốc độ làm lạnh lúc đầu gần như nhau dù đặt mức nào; khác nhau ở chỗ máy sẽ chạy đến bao giờ mới nghỉ. Đặt quá thấp, máy chạy liên tục, tốn điện mà người ngủ say không kịp tăng lại, nửa đêm tỉnh dậy vì lạnh.
Mỗi độ hạ thêm đều làm máy phải làm việc nhiều hơn. Đó là lý do các chương trình tiết kiệm điện mùa hè thường khuyên đặt từ khoảng 26 độ trở lên. Với dòng máy có chế độ biến tần, giữ một mức ổn định thay vì bật tắt liên tục cũng giúp máy vận hành êm và đỡ tốn điện hơn.
Quạt là bạn đồng hành của điều hoà chứ không phải đối thủ. Gió làm mồ hôi bay hơi nhanh hơn, khiến cơ thể cảm thấy mát hơn vài độ so với nhiệt độ thật trong phòng. Một chiếc quạt cây đặt hướng ra giữa phòng, chạy ở số nhỏ, cho phép bạn tăng mức điều hoà lên một hai độ mà vẫn thấy dễ chịu.
Gợi ý mức đặt theo tình huống
Không có một con số đúng cho mọi người. Bảng dưới là gợi ý tham khảo, ví dụ giả định cho một gia đình ở thành phố trong đợt nóng, để bạn điều chỉnh theo cảm giác của người trong nhà.
| Tình huống | Gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Ban ngày, có người làm việc trong phòng | Khoảng 26 đến 27 độ, có quạt nhẹ | Đủ mát để làm việc, chênh lệch với ngoài trời không quá lớn |
| Ban đêm, ngủ | Khoảng 27 đến 28 độ, dùng hẹn giờ hoặc chế độ ngủ | Thân nhiệt giảm khi ngủ, mức cao hơn đỡ bị lạnh lúc gần sáng |
| Phòng có trẻ nhỏ | Mức vừa phải, tránh gió thổi thẳng vào trẻ, mặc đồ mỏng cho trẻ | Trẻ khó tự kêu lạnh, dễ bị khô mũi họng nếu gió mạnh |
| Phòng có người cao tuổi | Mức vừa phải, kiểm tra người già có thấy lạnh không | Người già cảm nhận nhiệt kém, có thể bị lạnh mà không nói |
| Vừa đi nắng về | Nghỉ ở chỗ thoáng vài phút rồi mới vào phòng lạnh | Giảm cú chênh nhiệt đột ngột |
Một cách dễ nhớ: chênh lệch giữa trong phòng và ngoài trời không nên quá lớn. Nếu bước ra hành lang mà thấy như bị tạt hơi nóng vào mặt, có lẽ phòng đang để quá lạnh.
Giảm tải cho điều hoà bằng những việc ngoài điều hoà
Chặn nắng trước khi nó vào phòng. Rèm dày hoặc rèm cản nắng ở cửa sổ hướng tây và hướng nam, kéo kín trước khi nắng chiếu vào, giúp phòng giữ mát lâu hơn. Mái che, tấm che bên ngoài cửa sổ còn hiệu quả hơn rèm bên trong vì chặn được nhiệt từ ngoài.
Đóng kín khi máy chạy. Cửa mở hé, khe cửa lớn, quạt hút mùi bật liên tục khiến hơi mát thoát ra ngoài. Phòng có điều hoà mà cửa thông sang cầu thang hay bếp để mở thì máy phải làm mát cho cả những khoảng đó. Nếu cần thông gió, hãy mở cửa lúc sáng sớm hoặc tối muộn khi ngoài trời đã dịu, rồi đóng lại trước khi bật máy.
Bớt nguồn nhiệt trong phòng. Bóng đèn sợi đốt, nồi cơm điện, máy tính chơi game, máy sấy tóc đều toả nhiệt. Nấu nướng bằng bếp lớn nên làm ở bếp thoáng, không trong phòng đang bật lạnh.
Vệ sinh lưới lọc định kỳ. Lưới lọc bám bụi làm máy kém mát, tốn điện hơn. Phần lưới lọc thường tự tháo ra rửa được theo sách hướng dẫn; phần bảo dưỡng bên trong nên gọi thợ có kinh nghiệm.
Chú ý cục nóng. Cục nóng đặt ở nơi bị nắng chiếu cả ngày, bí gió hoặc bị đồ đạc che chắn sẽ làm việc kém hơn. Nếu có thể, làm mái che thoáng phía trên và giữ khoảng trống quanh máy.
An toàn điện khi cả khu phố cùng bật máy
Những ngày nắng nóng cao điểm, lưới điện chịu tải lớn và trong từng ngôi nhà, đường dây cũ cũng vậy. Nhà ống xây lâu năm, dây điện đi ngầm từ hồi chưa có điều hoà, nay gánh thêm hai ba máy cùng bình nóng lạnh và bếp từ là chuyện thường gặp. Dấu hiệu cần để ý là ổ cắm, phích cắm, công tắc nóng lên khi dùng, có mùi khét, aptomat nhảy liên tục hoặc đèn chập chờn khi máy khởi động.
Điều hoà nên được cấp điện bằng đường dây và aptomat riêng, không cắm chung ổ nối dài với các thiết bị khác. Nếu thấy dấu hiệu bất thường, hãy tắt bớt thiết bị và nhờ thợ điện có chuyên môn kiểm tra, đừng tự thay dây lớn hơn hay quấn băng dính tạm. Phần sửa chữa điện cần người có nghề vì liên quan đến an toàn cả căn nhà.
Khi điện lực có thông báo điều chỉnh phụ tải hoặc kêu gọi tiết kiệm điện giờ cao điểm, những thói quen như tăng mức điều hoà một hai độ, không bật máy ở phòng không có người, tận dụng quạt giúp giảm áp lực chung. Theo dõi thông báo chính thức của đơn vị điện lực nơi mình sống để biết khung giờ cần chú ý.
Khi mất điện giữa đợt nắng nóng
Mất điện vào buổi trưa hay giữa đêm trong đợt nóng là lúc gia đình dễ lúng túng nhất, nhất là nhà có người già nằm một chỗ hoặc trẻ sơ sinh. Một kế hoạch nhỏ chuẩn bị từ trước giúp mọi người bình tĩnh hơn.
- Biết trước lịch cắt điện theo thông báo của đơn vị điện lực, sắp xếp việc cần điện như giặt, nấu, sạc pin vào trước giờ cắt.
- Sạc sẵn quạt tích điện, đèn pin, pin dự phòng cho điện thoại; kiểm tra quạt tích điện còn giữ pin, vì để lâu không dùng pin thường chai.
- Chuẩn bị khăn, chậu nước mát để lau người cho người già và trẻ nhỏ; cho mặc đồ mỏng, nằm ở phòng thoáng nhất, thường là tầng dưới.
- Đóng rèm phía nắng, mở cửa phía khuất nắng để có gió; không ở trong phòng áp mái kín vào giữa trưa.
- Nếu nhà có người dùng thiết bị y tế chạy điện, hỏi trước bác sĩ hoặc cơ sở y tế về phương án dự phòng khi mất điện.
- Khi có điện trở lại, bật từng thiết bị một thay vì bật tất cả cùng lúc, để tránh dồn tải.
Nếu dùng máy phát điện, tuyệt đối đặt ngoài trời, xa cửa sổ và cửa ra vào, vì khí thải có chứa khí độc không màu không mùi. Không chạy máy phát trong nhà, trong gara hay dưới cầu thang.
Điều hoà và sức khoẻ: những điều nên biết
Điều hoà giúp giảm nguy cơ say nắng, sốc nhiệt trong đợt nóng, nhất là cho người già và trẻ nhỏ. Tuy vậy, dùng không đúng cách cũng có thể gây khó chịu. Một số lưu ý chung:
- Không để gió thổi thẳng vào mặt, gáy hoặc người đang ngủ trong nhiều giờ; chỉnh cánh đảo gió hướng lên trần.
- Không khí điều hoà thường khô; uống đủ nước, có thể đặt một chậu nước nhỏ trong phòng nếu thấy khô mũi họng.
- Bước từ nắng vào phòng lạnh hay ngược lại nên có khoảng đệm, nhất là với người có bệnh tim mạch, huyết áp.
- Phòng đóng kín lâu ngày cần mở cửa thông gió vào lúc mát trong ngày để thay không khí.
- Người có bệnh hô hấp, bệnh mạn tính hoặc thấy triệu chứng kéo dài sau khi dùng điều hoà nên hỏi ý kiến bác sĩ.
Ngược lại, trong những đợt nóng kéo dài, việc tiếc tiền điện mà không bật quạt hay điều hoà cho người già, người bệnh nằm một chỗ mới là điều đáng lo hơn. Nếu kinh tế gia đình hạn chế, ưu tiên làm mát một phòng cho cả nhà sinh hoạt chung vào giờ nóng nhất.
Những thông tin trên mang tính chung, không thay lời khuyên của bác sĩ điều trị cho từng người.
Nhờ AI tính thử điện năng và lập lịch chạy máy
Nếu bạn muốn biết điều hoà chiếm bao nhiêu phần trong hoá đơn điện, chatbot AI có thể giúp làm phép tính sơ bộ từ công suất ghi trên tem máy và số giờ chạy mỗi ngày. Đây chỉ là ước tính, vì máy biến tần tiêu thụ thay đổi theo nhiệt độ ngoài trời và cách đặt.
Câu lệnh mẫu: “Nhà có hai máy điều hoà, công suất ghi trên tem lần lượt là con số A và B, phòng ngủ chạy khoảng 8 tiếng mỗi đêm, phòng khách chạy 5 tiếng buổi chiều. Hãy ước tính điện năng tiêu thụ mỗi tháng theo số điện, giải thích cách tính, và gợi ý ba cách giảm mà không làm nhà nóng hơn.” Thay A và B bằng con số trên máy nhà bạn. Không cần đưa mã khách hàng điện hay địa chỉ nhà vào câu hỏi.
Khi có kết quả, đối chiếu với số điện thực tế trên hoá đơn tháng trước để xem ước tính có hợp lý không. Phần giá điện bậc thang hãy xem trên thông báo chính thức của ngành điện, vì AI có thể dùng biểu giá cũ. Lịch chạy máy AI đề xuất cũng chỉ là điểm khởi đầu, sau đó bạn chỉnh theo cảm giác của người trong nhà và bản tin nắng nóng của cơ quan khí tượng.
Câu hỏi thường gặp
Điều hoà đặt bao nhiêu độ là tiết kiệm điện nhất?
Nhiều chương trình tiết kiệm điện khuyên đặt từ khoảng 26 độ trở lên và kết hợp quạt. Mỗi độ hạ thêm làm máy chạy nhiều hơn. Mức phù hợp còn tuỳ cảm giác của người trong nhà, hướng phòng và độ cách nhiệt của căn nhà.
Bật điều hoà ở mức thấp nhất có làm phòng mát nhanh hơn không?
Với phần lớn máy gia đình thì không đáng kể. Đặt thấp chỉ làm máy chạy lâu hơn để đạt mức đó, tốn điện hơn và dễ làm người trong phòng bị lạnh. Nên đặt luôn ở mức mong muốn ngay từ đầu.
Ngủ cả đêm với điều hoà có hại không?
Không hẳn, nếu đặt mức vừa phải, gió không thổi thẳng vào người và phòng được thông gió vào ban ngày. Dùng chế độ ngủ hoặc hẹn giờ giúp nhiệt độ tăng dần về sáng. Người có bệnh hô hấp nên hỏi bác sĩ.
Dấu hiệu nào cho thấy đường điện nhà đang quá tải?
Ổ cắm, phích cắm hoặc dây nóng lên, có mùi khét, aptomat nhảy liên tục, đèn chập chờn mỗi khi máy khởi động. Khi đó nên tắt bớt thiết bị và nhờ thợ điện có chuyên môn kiểm tra, không tự xử lý tạm.
Có nên tắt điều hoà khi ra ngoài một lúc rồi bật lại?
Nếu chỉ ra ngoài thời gian ngắn, với máy biến tần nhiều người chọn để máy chạy ở mức cao hơn thay vì tắt hẳn. Nếu đi nhiều giờ thì nên tắt. Hãy tham khảo sách hướng dẫn của máy để biết khuyến nghị riêng.
Trẻ sơ sinh có nằm phòng điều hoà được không?
Có thể, nếu nhiệt độ vừa phải, không để gió thổi thẳng vào trẻ, mặc cho trẻ đồ phù hợp và thường xuyên sờ gáy, lưng để biết trẻ nóng hay lạnh. Trẻ có bệnh lý hoặc sinh non nên hỏi bác sĩ nhi.