Thời tiết là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến chuyến bay chậm, huỷ hoặc phải hạ cánh ở sân bay khác, và hầu hết những quyết định đó là để giữ an toàn. Sương mù làm tầm nhìn xuống dưới mức cho phép hạ cánh, dông có gió giật và gió đứt nguy hiểm khi cất hạ cánh, bão khiến sân bay tạm đóng. Hiểu cơ chế giúp bạn chọn giờ bay hợp lý hơn và bớt bực khi màn hình ở sân bay báo chậm.
Bài này giải thích các kiểu thời tiết ảnh hưởng đến chuyến bay nội địa ở Việt Nam, mùa nào và nơi nào hay gặp, nhiễu động có đáng sợ không, và cách chuẩn bị cho chuyến đi khi dự báo không đẹp. Phần quyền lợi hành khách, đổi vé, hoàn vé phụ thuộc quy định hiện hành và điều kiện vé của từng hãng, bài chỉ nhắc nguyên tắc chung. Chuyện đi lại, giao thông nói chung có ở trang AI Giao Thông; ở đây chỉ bàn phần thời tiết.
Năm kiểu thời tiết hay làm chuyến bay bị ảnh hưởng
Không phải trời mưa là máy bay không bay được. Máy bay thương mại cất hạ cánh bình thường trong mưa vừa. Những kiểu thời tiết dưới đây mới là thứ thường khiến chuyến bay phải điều chỉnh.
| Kiểu thời tiết | Vì sao ảnh hưởng | Thường gặp ở đâu, khi nào ở Việt Nam |
|---|---|---|
| Sương mù, mây rất thấp | Tầm nhìn đường băng và độ cao chân mây xuống dưới mức tối thiểu cho phép hạ cánh của sân bay và loại tàu bay | Sáng sớm mùa đông xuân ở đồng bằng Bắc Bộ; sân bay vùng núi, cao nguyên khi mây phủ |
| Dông, mưa rất to | Gió giật mạnh, gió đứt gần mặt đất, sét, mưa đá; tàu bay phải vòng tránh hoặc chờ trên không | Chiều tối mùa mưa ở phía Nam và Tây Nguyên; mùa hè ở phía Bắc |
| Gió mạnh, gió ngang | Gió thổi ngang đường băng vượt giới hạn cho phép làm cất hạ cánh không an toàn | Khi có không khí lạnh mạnh, bão gần bờ; sân bay ven biển |
| Bão, áp thấp nhiệt đới | Gió mạnh, mưa rất lớn trên diện rộng; cơ quan chức năng có thể tạm đóng sân bay | Mùa bão, nhiều nhất ở miền Trung và miền Bắc |
| Nhiễu động trên cao | Không khí chuyển động hỗn loạn làm máy bay rung lắc; thường không làm huỷ chuyến nhưng làm chuyến bay khó chịu | Gần vùng dông, vùng núi, vùng dòng xiết trên cao |
Mức tối thiểu để hạ cánh khác nhau giữa các sân bay, tuỳ trang thiết bị dẫn đường và tổ bay. Cùng một buổi sáng sương mù, có sân bay vẫn hạ cánh được, có sân bay không. Đó là lý do chuyến bay của bạn có thể bị chậm trong khi chuyến khác cùng giờ vẫn bay.
Sương mù: thứ làm chậm chuyến sáng sớm
Sương mù bức xạ hình thành vào những đêm trời quang, gió nhẹ, độ ẩm cao: mặt đất toả nhiệt nhanh, lớp không khí sát đất lạnh tới điểm sương, hơi nước ngưng tụ thành những giọt rất nhỏ lơ lửng. Ở đồng bằng Bắc Bộ, kiểu thời tiết này hay gặp vào cuối đông, đầu xuân, nhất là sau những ngày nồm ẩm. Sương thường dày nhất lúc gần sáng và tan dần khi mặt trời lên cao, mặt đất ấm trở lại.
Hệ quả cho người đi máy bay: những chuyến cất cánh hoặc hạ cánh vào khoảng sáng sớm ở các sân bay hay có sương dễ bị chậm hơn chuyến giữa buổi. Khi tầm nhìn quá thấp, máy bay đang bay tới có thể phải bay chờ, rồi nếu sương không tan kịp thì chuyển sang sân bay dự bị. Chuyến đó chậm thì các chuyến tiếp theo của cùng tàu bay trong ngày cũng chậm dây chuyền.
Nếu bạn có lịch hẹn quan trọng ngay sau khi hạ cánh vào mùa sương, chọn chuyến muộn hơn một chút, hoặc bay từ hôm trước. Ở sân bay cao nguyên, mây thấp và sương mù có thể xuất hiện cả trong ngày vào mùa mưa, nên cũng cần tính trước như vậy.
Dông và gió đứt: vì sao phải chờ dù trời ở cửa ra máy bay chỉ mưa nhẹ
Dông là mối nguy chính khi cất hạ cánh. Trong một cơn dông mạnh có dòng khí giáng đổ xuống và toả ra khi chạm đất, tạo ra sự thay đổi đột ngột về hướng và tốc độ gió trong một khoảng rất ngắn, gọi là gió đứt. Ở độ cao thấp, máy bay có ít khoảng trống để xử lý, nên tổ bay và kiểm soát không lưu sẽ chờ dông đi qua.
Dông có thể ở cuối đường băng chứ không ở nhà ga. Bạn ngồi trong nhà ga thấy mưa nhỏ, nhưng ổ dông có thể đang nằm trên hướng tiếp cận vài cây số. Radar thời tiết của sân bay và tàu bay thấy được điều đó, hành khách thì không.
Dông thường có giờ. Ở phía Nam và Tây Nguyên mùa mưa, dông hay phát triển vào chiều tối. Chọn chuyến bay buổi sáng trong mùa này thường ít gặp chờ đợi do dông hơn chuyến cuối chiều, dù không có gì bảo đảm.
Sét đánh vào máy bay. Máy bay thương mại được thiết kế để dẫn dòng điện của sét đi qua lớp vỏ và thoát ra ngoài. Sét đánh trúng máy bay không phải hiếm, nhưng hãng sẽ kiểm tra kỹ thuật sau đó, có thể làm chậm chuyến kế tiếp.
Nhiễu động: khó chịu nhưng hiếm khi nguy hiểm nếu bạn thắt dây an toàn
Nhiễu động là khi máy bay đi qua vùng không khí chuyển động không đều, giống như ô tô đi qua đoạn đường xóc. Có loại gắn với mây dông mà phi công thấy trên radar và vòng tránh được, có loại xuất hiện ở bầu trời quang gần các dòng khí rất mạnh trên cao, khó phát hiện trước. Vùng núi cũng hay có nhiễu động khi gió mạnh thổi qua dãy núi.
Máy bay thương mại được thiết kế để chịu những rung lắc mạnh hơn nhiều so với cảm giác của hành khách. Những trường hợp người bị thương trong nhiễu động phần lớn là do không thắt dây an toàn khi đang ngồi, hoặc đang đứng, đi lại trong khoang lúc máy bay rung mạnh bất ngờ. Vì vậy lời khuyên đơn giản nhất cũng là quan trọng nhất: khi ngồi ở ghế, luôn thắt dây an toàn lỏng vừa phải, kể cả khi đèn báo đã tắt.
Với trẻ nhỏ, giữ bé trong dây an toàn theo hướng dẫn của tiếp viên. Đồ nặng nên để trong khoang hành lý trên đầu đã đóng chặt hoặc dưới ghế phía trước, không để trên đùi. Đồ uống nóng nên uống khi máy bay ổn định, đừng để trên bàn gấp lâu.
Bão và sân bay tạm đóng: mùa nào cần tính trước
Khi bão hoặc áp thấp nhiệt đới mạnh tiến vào đất liền, cơ quan quản lý hàng không và các cảng hàng không ở vùng ảnh hưởng có thể tạm dừng khai thác trong một khoảng thời gian. Các hãng thường thông báo điều chỉnh lịch bay trước đó, và sau khi bão qua, sân bay cần kiểm tra đường băng, hệ thống điện, thiết bị trước khi mở lại. Lịch bay vì vậy có thể bị dồn trong một hai ngày sau bão.
Ở Việt Nam, rủi ro này cao nhất với các sân bay miền Trung vào mùa thu đông và các sân bay miền Bắc vào mùa hè. Nếu chuyến đi rơi vào mùa đó, nên đặt vé có điều kiện đổi ngày, tránh nối chuyến sát giờ trong cùng ngày, và để trống ít nhất một ngày trước những việc không thể lùi như hội nghị, đám cưới hay chuyến bay quốc tế nối tiếp.
Theo dõi thông tin từ ba nguồn: bản tin bão của cơ quan khí tượng, thông báo của hãng qua kênh chính thức, và thông báo của cảng hàng không. Không nên dựa vào tin đồn trên mạng xã hội về việc "sân bay sắp đóng", vì thông tin sai lệch hay lan nhanh hơn thông tin chính thức.
Sân bay vùng núi và trên đảo: nhạy với thời tiết hơn
Những sân bay nằm trong thung lũng giữa núi hay trên đảo nhỏ thường có điều kiện tiếp cận khó hơn sân bay ở đồng bằng. Địa hình xung quanh làm hướng tiếp cận bị giới hạn, gió quẩn qua núi tạo nhiễu động ở độ cao thấp, mây và sương có thể phủ thung lũng trong khi bầu trời phía trên vẫn trong. Trên đảo, gió biển mạnh và gió ngang đường băng là chuyện thường gặp hơn trong mùa gió mùa.
Một số tuyến tới những nơi này khai thác bằng tàu bay cỡ nhỏ, và tàu bay nhỏ thường có giới hạn gió và tầm nhìn chặt hơn. Kết quả là cùng một ngày trời xấu vừa phải, chuyến bay tới thành phố lớn vẫn khai thác bình thường, còn chuyến tới đảo hay sân bay vùng núi lại phải chờ hoặc huỷ. Chuyến bị huỷ cũng khó dời sang chuyến khác trong ngày vì tần suất thấp.
Nếu chuyến đi của bạn có chặng như vậy, coi đó là chặng có rủi ro cao nhất: đặt nó vào đầu hành trình, chừa ngày đệm phía sau, và chuẩn bị sẵn phương án đi đường bộ hay đường thuỷ nếu có. Hỏi thêm người địa phương về những tháng mà chuyến bay tới đó hay bị ảnh hưởng, vì kinh nghiệm thực tế ở từng sân bay nhỏ hiếm khi có trong tài liệu phổ thông.
Chuẩn bị cho chuyến bay khi dự báo không đẹp
Vài bước dưới đây giúp bạn bớt thiệt hại và bớt căng thẳng khi thời tiết làm chuyến bay xáo trộn.
- Một hai ngày trước, xem dự báo cho cả sân bay đi lẫn sân bay đến: có sương mù sáng sớm, dông chiều, không khí lạnh hay bão không.
- Nếu có thể chọn giờ, mùa sương chọn giữa buổi; mùa dông ở phía Nam chọn buổi sáng.
- Cài thông báo của hãng trên điện thoại và kiểm tình trạng chuyến bay trước khi rời nhà, để không phải chờ quá lâu ở sân bay.
- Mang theo trong hành lý xách tay: thuốc dùng hằng ngày, sạc dự phòng, áo khoác mỏng, đồ ăn nhẹ cho trẻ nhỏ, phòng khi phải chờ lâu hoặc hạ cánh ở sân bay khác.
- Khi chuyến bay chậm hoặc huỷ vì thời tiết, hỏi nhân viên hãng về phương án đổi chuyến và các hỗ trợ theo quy định hiện hành; giữ lại thẻ lên máy bay và thông báo của hãng.
- Nếu có chuyến nối, báo ngay cho hãng để được sắp xếp; đừng tự bỏ chặng mà không hỏi, vì có thể ảnh hưởng tới vé chặng sau.
Có thể nhờ chatbot AI tóm tắt nhanh dự báo cho hai sân bay và gợi ý giờ bay ít rủi ro hơn, nhưng tình trạng chuyến bay cụ thể thì chỉ hãng mới biết. Khi hỏi AI, chỉ cần nêu chặng bay và ngày; không cần dán mã đặt chỗ hay số giấy tờ tuỳ thân.
Câu hỏi thường gặp
Trời mưa to máy bay có cất cánh được không?
Máy bay thương mại cất hạ cánh bình thường trong mưa vừa và mưa to. Thứ khiến chuyến bay phải chờ thường là dông kèm gió giật, gió đứt, tầm nhìn quá thấp hoặc gió ngang vượt giới hạn. Quyết định do tổ bay và kiểm soát không lưu đưa ra dựa trên an toàn.
Vì sao chuyến bay khác cùng giờ vẫn bay mà chuyến của mình bị chậm?
Có thể chuyến đó đi sân bay khác, dùng loại tàu bay khác, hoặc tàu bay của bạn đang bị chậm từ chặng trước do thời tiết ở nơi khác. Mức tối thiểu cho phép cất hạ cánh cũng khác nhau giữa các sân bay và loại tàu bay.
Nhiễu động có làm máy bay rơi không?
Máy bay thương mại được thiết kế để chịu rung lắc mạnh hơn nhiều so với cảm nhận của hành khách. Rủi ro chính với người là bị va đập khi không thắt dây an toàn. Luôn thắt dây khi ngồi và làm theo hướng dẫn của tiếp viên.
Mùa nào bay ra Hà Nội hay bị chậm do sương mù?
Theo quy luật chung, sương mù hay xuất hiện vào sáng sớm cuối đông, đầu xuân ở đồng bằng Bắc Bộ, nhất là sau những ngày nồm. Chọn chuyến giữa buổi giúp giảm khả năng bị ảnh hưởng, dù không loại trừ hoàn toàn.
Khi có bão, hãng bay báo huỷ chuyến trước bao lâu?
Không có mốc cố định. Hãng thường thông báo khi dự báo bão đã đủ rõ và cơ quan chức năng có quyết định về khai thác sân bay. Theo dõi kênh thông báo chính thức của hãng từ vài ngày trước và kiểm lại trước khi ra sân bay.
Chuyến bay bị đổi hướng sang sân bay khác thì hành khách làm gì?
Ngồi yên chờ hướng dẫn của tổ bay. Chuyến bay có thể chờ thời tiết cải thiện rồi bay tiếp, hoặc hãng sắp xếp phương tiện khác. Giữ thẻ lên máy bay, báo người đón, và hỏi nhân viên hãng về các hỗ trợ theo quy định hiện hành.