Một gia đình nên có sẵn đồ dự trữ cho ít nhất ba ngày tự lo được khi bão lũ cắt điện, nước và đường đi: nước uống, đồ ăn không cần nấu, thuốc đang dùng, đèn và nguồn điện dự phòng, cùng cách giữ liên lạc khi mất sóng. Với vùng hay bị cô lập do ngập kéo dài hoặc sạt lở đường, con số ba ngày nên tăng lên theo kinh nghiệm của địa phương.
Bài này đưa ra danh sách theo nhóm, cách tính số lượng theo số người, mẹo cất giữ để đồ không hỏng sau một mùa, và phần riêng cho gia đình có trẻ nhỏ, người già, người bệnh. Bài không nêu giá hay hãng; bạn mua theo khả năng, ưu tiên thứ thiết yếu trước.
Vì sao ba ngày là mốc tối thiểu
Sau khi bão đi qua hoặc khi lũ lên cao, việc khôi phục điện, nước, mở lại đường và đưa hàng cứu trợ tới tận nhà thường cần thời gian. Lực lượng cứu hộ phải ưu tiên những nơi nguy cấp nhất trước. Trong những ngày đầu, gia đình nào tự lo được cho mình thì vừa an toàn hơn, vừa để dành nguồn lực cho người cần hơn.
Mốc ba ngày là khuyến cáo phổ biến của nhiều tổ chức cứu trợ, dùng làm điểm khởi đầu. Ở các vùng trũng miền Trung từng bị ngập nhiều ngày, hay ở các thôn bản vùng núi mà đường vào hay bị sạt, người dân thường dự trữ lâu hơn hẳn. Hỏi người lớn tuổi trong xóm: những trận lũ trước, đường bị chia cắt bao lâu. Đó là con số đáng tin hơn mọi danh sách chung.
Một điều nữa: khi bản tin bão đã phát dồn dập, cửa hàng gần nhà thường hết nước đóng chai, mì gói, pin và đèn rất nhanh, mọi người đổ đi mua cùng lúc. Chuẩn bị từ đầu mùa mưa bão, kiểm tra lại mỗi khi có tin áp thấp nhiệt đới, sẽ đỡ chen lấn và đỡ thiếu.
Dự trữ cũng không có nghĩa là mua thật nhiều. Mua quá sức làm đồ hết hạn, chiếm chỗ, và khi cả xóm cùng gom hàng thì người đến sau thiếu. Mục tiêu là đủ cho số ngày hợp lý với nơi bạn ở, xoay vòng dùng dần, bổ sung khi có tin bão.
Cách tính số lượng theo số người
Bảng dưới là mức gợi ý cho một người trong một ngày, để bạn nhân với số người và số ngày. Đây là ví dụ giả định để dễ tính, hãy điều chỉnh theo thói quen ăn uống và khí hậu nơi bạn ở.
| Nhóm | Mức gợi ý mỗi người mỗi ngày | Ví dụ nhà 4 người, 3 ngày |
|---|---|---|
| Nước uống và nấu ăn | Khoảng 3 lít | Khoảng 36 lít |
| Nước vệ sinh tối thiểu | Thêm khoảng 1 đến 2 lít, nhiều hơn nếu có trẻ nhỏ | Thêm khoảng 12 đến 24 lít, có thể trữ trong thùng lớn |
| Đồ ăn chính không cần nấu hoặc nấu nhanh | Đủ ba bữa | Khoảng 36 suất |
| Đồ ăn nhẹ, năng lượng nhanh | Hai đến ba gói | Khoảng 30 gói |
| Thuốc đang dùng hằng ngày | Theo đơn của bác sĩ | Đủ ít nhất một tuần cho người đang điều trị |
Khuyến cáo chung của các tổ chức cứu trợ quốc tế thường lấy mốc khoảng bốn lít nước mỗi người mỗi ngày cho ăn uống và vệ sinh tối thiểu. Trời nóng, có người ốm hay trẻ nhỏ thì cần nhiều hơn. Với thuốc, đừng tự tăng hay giảm liều để kéo dài; nếu sắp hết, hãy hỏi bác sĩ hoặc trạm y tế để lấy thêm trước mùa bão.
Danh sách đồ dự trữ theo nhóm
Chia đồ theo nhóm giúp bạn kiểm tra nhanh còn thiếu gì. Không cần mua hết một lúc; mỗi lần đi chợ thêm vài món.
- Nước: nước đóng chai, can có nắp chứa nước sạch; viên hoặc dung dịch khử khuẩn nước theo hướng dẫn của ngành y tế địa phương.
- Đồ ăn: gạo, mì, cháo ăn liền, lương khô, bánh quy, đồ hộp có nắp kéo, sữa hộp, ruốc, muối vừng, hoa quả khô; đồ cho trẻ nhỏ, người ăn kiêng.
- Nấu nướng: bếp gas mini hoặc bếp cồn kèm nhiên liệu, diêm, bật lửa trong túi kín, nồi nhỏ, dao, kéo, đồ mở hộp.
- Ánh sáng và điện: đèn pin, đèn sạc, pin dự phòng đúng cỡ, sạc dự phòng cho điện thoại đã sạc đầy, đài radio chạy pin.
- Y tế: bộ sơ cứu cơ bản (băng, gạc, cồn sát khuẩn), thuốc đang dùng hằng ngày, khẩu trang, nước muối sinh lý.
- Vệ sinh: xà phòng, giấy vệ sinh, băng vệ sinh, tã cho trẻ hoặc người già, túi rác dày, chất tẩy rửa.
- Dụng cụ: áo mưa, ủng, dây thừng, bạt ni lông, còi, băng dính, dao đa năng, túi ni lông các cỡ.
- Giấy tờ và tiền: túi chống nước đựng giấy tờ, một ít tiền mặt mệnh giá nhỏ vì máy rút tiền và chuyển khoản có thể ngừng khi mất điện.
Đồ dự trữ nên để ở chỗ cao, khô, ai trong nhà cũng biết. Nhà ở vùng ngập thì để trên gác hoặc kệ cao, không để dưới gầm cầu thang tầng trệt.
Mất điện, mất sóng: giữ liên lạc thế nào
Sạc đầy mọi thứ khi bão còn xa. Điện thoại, sạc dự phòng, đèn sạc. Trong lúc bão, giảm độ sáng màn hình, tắt ứng dụng chạy nền, chỉ bật dữ liệu di động khi cần.
Có một chiếc radio chạy pin. Khi mạng di động nghẽn hoặc trạm phát sóng mất điện, đài phát thanh vẫn là kênh nhận tin bão, tin lũ và chỉ đạo của chính quyền ổn định nhất. Loa phát thanh của xã, phường cũng là kênh quan trọng.
Ưu tiên tin nhắn hơn cuộc gọi. Khi sóng yếu, tin nhắn ngắn thường gửi đi được trong khi cuộc gọi không kết nối. Thống nhất trước trong nhà: mỗi người nhắn một tin ngắn "an toàn, đang ở đâu" khi có thể.
Chọn một người liên lạc ở xa. Nhờ một người thân ở tỉnh khác làm đầu mối. Các thành viên trong gia đình bị tách nhau thì cùng báo về người này, tránh gọi chéo cho nhau làm hao pin.
Ghi số điện thoại quan trọng ra giấy. Điện thoại hết pin thì danh bạ cũng mất. Ghi số người thân, trưởng thôn, tổ trưởng dân phố, trạm y tế và các số khẩn cấp 112, 113, 114, 115 vào một tờ giấy bỏ trong túi chống nước.
Gia đình có trẻ nhỏ, người già, người bệnh: thêm gì vào danh sách
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ cần sữa đúng loại đang dùng, bình, nước sạch để pha, tã, khăn ướt, quần áo khô thừa so với bình thường vì dễ ướt. Một vài món đồ chơi quen thuộc, cuốn truyện tranh giúp trẻ bớt sợ khi mất điện và nghe tiếng gió lớn. Nếu trẻ đang dùng thuốc theo đơn, chuẩn bị đủ và giữ đơn thuốc trong túi giấy tờ.
Người già cần thuốc huyết áp, tiểu đường hay thuốc khác đang dùng hằng ngày, kính, máy trợ thính và pin dự phòng, gậy, áo ấm, chăn mỏng. Người bệnh dùng thiết bị y tế chạy điện ở nhà cần hỏi bác sĩ trước mùa bão về phương án khi mất điện kéo dài, và báo với tổ dân phố, trưởng thôn để được ưu tiên hỗ trợ.
Nếu nhà có vật nuôi, chuẩn bị thức ăn, nước, dây dắt, lồng. Nhiều điểm sơ tán có quy định riêng về vật nuôi, nên hỏi trước. Danh sách của mỗi nhà sẽ khác nhau; đừng bê nguyên danh sách chung mà quên chính những người cần chăm nhất trong nhà mình.
Những món hay bị quên và những thứ không nên trữ
Sau mỗi mùa bão, câu than quen thuộc là "giá mà có thêm cái này". Một số món nhỏ nhưng thiếu thì rất bất tiện, trong khi một số thứ người ta hay trữ lại gây thêm nguy hiểm.
- Hay quên: đồ mở hộp khi mua đồ hộp không có nắp kéo; kính dự phòng cho người cận, viễn; sạc dự phòng còn đầy nhưng quên dây sạc đúng loại.
- Hay quên: muối, đường, dầu ăn để nấu bữa đơn giản; găng tay cao su để dọn dẹp; túi ni lông lớn để bọc đồ điện khi mái dột.
- Hay quên: đồ dùng cho người già như tã người lớn, đệm chống loét cho người nằm lâu; đồ phụ nữ cần dùng hằng tháng.
- Không nên trữ: xăng, dầu chứa trong can để trong nhà, nhất là gần bếp hoặc chỗ có người ngủ, vì nguy cơ cháy và hơi độc.
- Không nên trữ: quá nhiều đồ tươi sống trong tủ lạnh khi biết sắp mất điện dài ngày; đồ hỏng lại thành rác và nguồn bệnh.
- Không nên dùng: can, chai từng đựng hoá chất, dầu nhớt để chứa nước uống, dù đã rửa.
Một mẹo nhỏ: trước khi bão tới, cho vài chai nước vào ngăn đá. Khi mất điện, đá giữ lạnh tủ lâu hơn, tan ra vẫn có nước dùng. Mở cửa tủ lạnh càng ít càng tốt trong thời gian mất điện.
Cất giữ và thay đồ dự trữ để không hỏng
Đồ dự trữ để quên cả năm thường hết hạn hoặc ẩm mốc đúng lúc cần. Một quy trình đơn giản giúp tránh điều đó.
- Dồn đồ vào một hai thùng nhựa có nắp, dán giấy ghi danh sách bên trong và ngày hết hạn sớm nhất.
- Đặt thùng ở chỗ cao, khô, tránh nắng, gần lối ra để mang theo được nếu phải đi.
- Đầu mùa mưa bão, mở thùng kiểm tra: thay pin, sạc lại đèn và sạc dự phòng, đổi nước trữ trong can, thay đồ ăn sắp hết hạn.
- Đồ sắp hết hạn đem ra dùng trong bữa ăn hằng ngày, rồi mua bù, gọi là xoay vòng, không lãng phí.
- Sau mỗi đợt bão, ghi lại thứ gì thiếu, thứ gì thừa để điều chỉnh cho lần sau.
Có thể nhờ chatbot AI lập danh sách đúng cho gia đình mình: "Nhà có hai người lớn, một người cao tuổi bị tiểu đường, một bé hai tuổi, ở vùng trũng hay ngập ba bốn ngày. Lập danh sách đồ dự trữ chia theo nhóm, có số lượng gợi ý cho bốn ngày, đánh dấu món ưu tiên mua trước." AI chỉ gợi ý; về thuốc và chế độ ăn của người bệnh, hỏi bác sĩ. Không cần ghi tên, tuổi chính xác hay bệnh án chi tiết vào câu lệnh.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi người cần trữ bao nhiêu nước khi bão lũ?
Mốc phổ biến là khoảng bốn lít mỗi người mỗi ngày cho ăn uống và vệ sinh tối thiểu, dự trữ ít nhất ba ngày. Trời nóng, có trẻ nhỏ, người ốm hoặc vùng hay bị cô lập lâu thì nên trữ nhiều hơn.
Nên chuẩn bị đồ ăn gì khi có thể mất điện nhiều ngày?
Chọn đồ không cần nấu hoặc nấu nhanh, để lâu được: lương khô, bánh quy, đồ hộp nắp kéo, mì và cháo ăn liền, sữa hộp, hoa quả khô. Thêm đồ riêng cho trẻ nhỏ và người ăn kiêng trong nhà.
Mất sóng điện thoại thì nhận tin bão bằng cách nào?
Dùng đài radio chạy pin và nghe loa phát thanh của xã, phường. Đây là các kênh ổn định khi mạng di động nghẽn. Khi có sóng yếu, ưu tiên nhắn tin ngắn thay vì gọi điện để tiết kiệm pin.
Có nên dùng bếp than để nấu khi mất điện không?
Không dùng bếp than, bếp củi hay máy phát điện trong phòng kín vì nguy cơ ngộ độc khí CO rất nguy hiểm. Bếp gas mini, bếp cồn cũng chỉ dùng ở nơi thông thoáng, có người trông và tránh xa vật dễ cháy.
Thuốc đang dùng hằng ngày nên dự trữ thế nào?
Chuẩn bị đủ ít nhất một tuần theo đúng đơn của bác sĩ, giữ kèm đơn thuốc trong túi chống nước. Không tự tăng giảm liều để kéo dài. Nếu thuốc sắp hết, hãy hỏi bác sĩ hoặc trạm y tế trước mùa bão.
Bao lâu nên kiểm tra lại thùng đồ dự trữ?
Ít nhất mỗi đầu mùa mưa bão và mỗi khi có tin áp thấp nhiệt đới hay bão có thể ảnh hưởng. Thay pin, sạc lại thiết bị, đổi nước trữ, dùng xoay vòng đồ ăn sắp hết hạn rồi mua bù.