Trong những giờ bão đổ bộ, nơi an toàn nhất thường là phòng kiên cố nhất trong nhà, ít cửa kính, ở tầng phù hợp với nguy cơ nước dâng; việc của cả nhà là ở yên đó, theo dõi tin, xử lý điện khi cần và không ra ngoài cho tới khi có thông báo bão đã qua. Nhiều thương tích trong bão đến từ việc ra ngoài giữa chừng để kéo lại tấm tôn, buộc lại cây, hay đi xem nước.
Bài này dành cho những gia đình ở lại trong nhà vì không thuộc vùng phải sơ tán, hoặc đang ở nơi sơ tán tại chỗ. Nội dung đi qua cách chọn chỗ trú, những tình huống hay gặp trong lúc bão và cách xử lý cơ bản. Nếu tình hình vượt khả năng tự xử lý, hãy gọi số 112 hoặc báo lực lượng tại chỗ ngay.
Chọn chỗ trú trong nhà: không phải lúc nào tầng cao cũng tốt hơn
Với gió bão, chỗ trú tốt thường là một phòng nhỏ ở giữa nhà, tường gạch, ít hoặc không có cửa kính, xa cây lớn. Hành lang trong, phòng tắm có tường kiên cố, gầm cầu thang bê tông là những lựa chọn hay được khuyến cáo. Phòng có mái tôn trực tiếp phía trên hoặc có cửa kính lớn đón gió là chỗ nên tránh.
Với nước dâng và lũ, chiều ngược lại: phải lên cao. Ở vùng ven biển thấp và vùng trũng ven sông, nếu nhà bạn có nguy cơ ngập sâu, tầng trệt không còn an toàn dù là phòng kiên cố. Vì vậy, chọn chỗ trú phải dựa vào nguy cơ chính của nơi bạn ở, mà nguy cơ đó đã được nói trong bản tin và thông báo của địa phương.
Một điểm cần đặc biệt lưu ý: nếu phải lên gác xép hay tầng áp mái để tránh nước, hãy chắc chắn nơi đó có lối thoát ra ngoài, như cửa sổ hay cửa mái mở được. Chui vào một gác kín không có lối ra khi nước tiếp tục dâng là tình huống rất nguy hiểm. Nếu không có lối thoát, hãy chuẩn bị sẵn dụng cụ để có thể mở đường ra từ bên trong, và gọi cứu hộ sớm.
Khi đã chọn được chỗ, mang tới đó đèn pin, radio, nước uống, đồ ăn khô, áo ấm, bộ sơ cứu và túi giấy tờ, để không phải đi lại nhiều trong nhà lúc gió mạnh.
Điện và lửa trong lúc bão
Ngắt điện khi nước vào hay mái dột chảy vào ổ cắm. Ngắt cầu dao khu vực đó hoặc cầu dao tổng, khi tay khô và chân đứng trên chỗ khô. Nếu phải lội nước mới tới được cầu dao, đừng làm; ra khỏi khu vực ngập và báo người có chuyên môn.
Rút phích thiết bị điện khi có sét. Sét có thể gây quá áp theo đường dây vào nhà. Rút phích ti vi, máy tính, bộ phát mạng và hạn chế dùng thiết bị cắm điện trong lúc có giông sét.
Dùng đèn pin, đèn sạc thay nến. Nến và đèn dầu đặt gần rèm, chăn màn, trong lúc nhà rung và gió lùa là nguy cơ cháy. Nếu buộc phải dùng nến, đặt trong cốc thuỷ tinh hoặc chậu, trên mặt phẳng, có người trông.
Tuyệt đối không chạy máy phát điện hay đốt than trong nhà. Khí CO không màu, không mùi, có thể gây ngộ độc chết người trong phòng kín. Máy phát chỉ đặt ngoài trời, xa cửa, xa cửa sổ, và không vận hành giữa lúc gió bão.
Để sẵn bình chữa cháy nhỏ hoặc xô cát. Nhà mất điện thường dùng nhiều nguồn sáng, nguồn nhiệt tạm thời hơn bình thường, nguy cơ cháy tăng. Một bình chữa cháy nhỏ đặt ở chỗ dễ lấy giúp xử lý kịp đám cháy nhỏ khi lực lượng cứu hoả khó tiếp cận.
Tình huống hay gặp và cách xử lý cơ bản
Bảng dưới gom những tình huống người dân hay gặp trong lúc bão. Nguyên tắc chung: an toàn của người trước, không ra ngoài khi gió đang mạnh.
| Tình huống | Nên làm | Không nên làm |
|---|---|---|
| Mái tôn một phòng bị tốc | Đưa mọi người sang phòng kiên cố khác, đóng cửa phòng bị tốc | Leo lên kéo lại tấm tôn |
| Cửa kính vỡ, gió lùa vào nhà | Rời xa khu vực đó, đóng cửa ngăn phòng, đi giày để tránh mảnh kính | Đứng chặn cửa bằng người |
| Nước bắt đầu tràn vào nhà | Ngắt điện nếu an toàn, đưa người và giấy tờ lên cao, nghe tin | Ở lại tầng trệt để dọn đồ |
| Cây đổ đè lên nhà, có tiếng nứt lớn | Ra khỏi phòng đó, tới chỗ trú khác, báo cứu hộ nếu có người bị thương | Tự cưa cây khi gió còn mạnh |
| Ngửi thấy mùi gas | Khoá van, mở cửa thông gió nếu an toàn, không bật công tắc điện | Bật lửa, bật đèn để kiểm tra |
| Có người bị thương, bị ngã, chảy máu | Sơ cứu cơ bản, gọi 115 hoặc 112 | Tự chở đi viện giữa lúc gió bão mạnh |
Khi gọi cứu hộ, nói rõ vị trí, số người, tình trạng nguy hiểm và có người già, trẻ nhỏ, người bị thương không. Giữ máy để lực lượng cứu hộ gọi lại.
Nước dâng do bão ở vùng ven biển
Ngoài gió và mưa, bão còn đẩy nước biển dâng cao hơn bình thường ở khu vực gần nơi đổ bộ, gọi là nước dâng do bão. Khi nước dâng trùng với lúc triều cường, cộng thêm sóng lớn, nước biển có thể tràn qua đê kè, vào sâu khu dân cư ven biển trong thời gian ngắn. Bản tin bão thường có câu cảnh báo riêng về nước dâng và sóng lớn cho các đoạn bờ biển cụ thể.
Với gia đình ở sát biển, cửa sông, đầm phá, cảnh báo này là lý do chính để chính quyền tổ chức sơ tán từ sớm. Nếu bạn vẫn ở trong nhà mà nước bắt đầu tràn vào nhanh, đừng cố cứu đồ: đưa người lên chỗ cao nhất có lối thoát, mang theo túi giấy tờ, đèn, áo phao nếu có, và gọi cứu hộ ngay. Nước biển tràn vào kéo theo sóng, có sức đẩy rất lớn, khác hẳn nước mưa ngập từ từ.
Không đi ra bờ biển, bờ kè để xem sóng hay chụp ảnh trong lúc bão. Sóng lớn có thể đánh qua kè bất ngờ và cuốn người xuống biển. Đây là hành vi gây tai nạn lặp lại ở nhiều địa phương mỗi mùa bão.
Mắt bão và cảm giác "bão đã qua"
Khi tâm bão đi qua gần, có thể có một khoảng thời gian gió yếu hẳn, trời quang hơn, thậm chí có người thấy nắng. Đó là lúc vùng mắt bão đi ngang. Khoảng lặng này có thể kéo dài từ vài chục phút đến lâu hơn, tuỳ kích thước mắt bão và tốc độ di chuyển.
Nguy hiểm nằm ở chỗ sau khoảng lặng, gió sẽ thổi lại rất mạnh, và thường theo hướng ngược lại so với trước đó. Những chỗ đã chằng theo một hướng có thể bị tác động từ phía khác. Người ra ngoài kiểm tra nhà, dọn cành cây trong lúc lặng gió có thể bị bất ngờ khi gió trở lại.
Vì vậy, đừng dựa vào cảm giác để kết luận bão đã đi qua. Hãy nghe bản tin, nghe loa của xã, phường. Khi bản tin cho biết tâm bão đã đi qua khu vực và gió đã giảm, vẫn nên chờ thêm và quan sát từ trong nhà trước khi ra ngoài, vì cây gãy, tấm tôn treo lơ lửng và dây điện đứt vẫn còn đó.
Giữ bình tĩnh cho cả nhà, nhất là trẻ nhỏ
Tiếng gió rít, mái rung, cửa đập, mất điện trong đêm khiến người lớn cũng căng thẳng, trẻ con càng sợ. Một người lớn bình tĩnh, nói rõ chuyện gì đang xảy ra bằng lời đơn giản, giúp cả nhà dễ chịu hơn nhiều. Có thể giải thích với trẻ: gió to nên nhà kêu, cả nhà ở trong phòng chắc nhất, bố mẹ đang nghe tin, sáng mai gió sẽ yếu đi.
Giao cho mỗi người một việc nhỏ: một người giữ đèn, một người nghe radio, một bạn nhỏ trông túi đồ. Có việc để làm giúp đầu óc không chỉ xoay quanh nỗi sợ. Chuẩn bị sẵn vài trò chơi không cần điện như bài, cờ, kể chuyện, vẽ.
Người già có bệnh tim mạch, huyết áp nên được nghỉ ngơi ở chỗ thoải mái nhất trong phòng trú, uống thuốc đúng giờ như thường lệ. Nếu có dấu hiệu bất thường như đau ngực, khó thở, hãy gọi cấp cứu ngay, mô tả rõ tình trạng và vị trí.
Sau bão, trẻ có thể còn sợ hãi vài ngày: khó ngủ, giật mình khi nghe gió, bám bố mẹ. Đây là phản ứng thường gặp. Cho trẻ kể lại, vẽ lại điều đã thấy, giữ nếp sinh hoạt quen thuộc sớm nhất có thể. Nếu sau nhiều tuần trẻ vẫn chưa ổn, hãy hỏi ý kiến nhân viên y tế hoặc giáo viên của trường.
Theo dõi tin và giữ pin trong những giờ dài
Trong lúc bão, radio chạy pin và loa phát thanh của địa phương là hai nguồn tin đáng dựa vào nhất. Điện thoại nên để chế độ tiết kiệm pin, giảm độ sáng, tắt các ứng dụng không cần, chỉ mở mạng để đọc bản tin chính thức và nhắn tin báo an toàn. Mạng xã hội lúc này đầy ảnh và video cũ, tin chưa kiểm chứng, đọc nhiều chỉ thêm hoang mang và hao pin.
Có thể nhờ chatbot AI tóm tắt nhanh bản tin vừa phát nếu bạn chép nguyên văn vào, nhưng không hỏi AI về diễn biến hiện tại hay "bão đã qua chưa". AI không có số liệu thời gian thực. Ghi lại giờ của bản tin mới nhất trên một tờ giấy để cả nhà cùng biết thông tin đến đâu.
Nếu điện thoại sắp hết pin, nhắn một tin cuối cho người liên lạc ở xa: cả nhà đang ở đâu, có ai bị thương không, và sẽ liên lạc lại khi có điện. Sau đó tắt máy, chỉ mở lại theo giờ đã hẹn, ví dụ mỗi ba giờ một lần, để kéo dài thời gian dùng được.
Câu hỏi thường gặp
Trong lúc bão nên trú ở phòng nào trong nhà?
Với gió mạnh, chọn phòng nhỏ ở giữa nhà, tường gạch, ít cửa kính, xa cây lớn. Nếu có nguy cơ ngập sâu thì phải lên chỗ cao. Chọn chỗ trú theo nguy cơ chính của nơi bạn ở mà bản tin và địa phương đã thông báo.
Mái tôn bị tốc giữa bão có nên lên kéo lại không?
Không. Lên mái giữa lúc gió mạnh rất dễ bị ngã hoặc bị tấm tôn bay vào người. Hãy đưa mọi người sang phòng kiên cố khác, đóng cửa phòng bị tốc và chờ bão qua mới sửa chữa.
Nước vào nhà khi đang có điện thì làm gì?
Nếu chân còn đứng chỗ khô và tay khô, ngắt cầu dao khu vực hoặc cầu dao tổng. Nếu phải lội nước mới tới cầu dao thì không làm; đưa mọi người lên cao, tránh xa ổ cắm và báo người có chuyên môn.
Gió đột ngột lặng giữa bão có phải đã hết không?
Có thể đó là lúc mắt bão đi ngang. Sau khoảng lặng, gió thường thổi lại rất mạnh theo hướng ngược lại. Hãy ở yên trong nhà, nghe bản tin hoặc loa của địa phương xác nhận bão đã qua.
Có nên chạy máy phát điện trong nhà khi mất điện không?
Tuyệt đối không. Máy phát điện thải khí CO không màu không mùi, có thể gây ngộ độc chết người trong phòng kín. Máy phát chỉ đặt ngoài trời, xa cửa ra vào và cửa sổ, và không vận hành giữa lúc gió bão.
Khi nào nên gọi cứu hộ trong lúc bão?
Gọi ngay số 112 hoặc 115 khi có người bị thương nặng, nhà có dấu hiệu sập, nước dâng nhanh không còn chỗ cao để trú, hoặc có người bị mắc kẹt. Nói rõ vị trí, số người và tình trạng.