Chằng chống nhà trước bão hiệu quả nhất khi làm sớm, theo thứ tự: mái và các tấm lợp, cửa và cửa kính, cây và đồ vật ngoài trời, rồi mới tới đồ đạc trong nhà; và phải dừng mọi việc trên cao trước khi gió mạnh tới. Phần lớn hư hại nhà ở trong bão bắt đầu từ một mép mái tôn bị gió lật lên, hoặc một cánh cửa bị gió thốc mở.
Bài viết theo khung thời gian khoảng 48 giờ trước khi bão ảnh hưởng, dành cho nhà cấp bốn, nhà mái tôn, nhà ống ở thành phố ven biển và vùng nông thôn. Con người quan trọng hơn mái nhà: không leo mái khi trời đã có gió giật, và nếu chính quyền yêu cầu sơ tán, hãy đi theo lệnh dù việc chằng chống chưa xong.
Vì sao mái tôn dễ bị lật và lật từ đâu
Khi gió thổi mạnh qua mái nhà, áp suất phía trên mái giảm, trong khi gió lùa vào khe hở dưới mái đẩy ngược lên. Hai lực này cộng lại tạo ra lực nâng. Những chỗ chịu lực nâng lớn nhất là mép mái, góc mái và đỉnh nóc, nên các tấm tôn thường bị bóc lên từ mép trước, sau đó gió lùa vào và lột cả mảng.
Từ nguyên lý đó, việc chằng chống mái tôn đi theo hai hướng: giữ chặt mép và góc để không có chỗ bắt đầu bị bóc, và hạn chế gió lùa vào bên dưới mái. Một tấm tôn bị bung giữa bão không chỉ làm hỏng nhà mình mà còn thành vật bay rất nguy hiểm cho người và nhà xung quanh.
Hiểu nhầm phổ biến là mở hé cửa sổ để "cân bằng áp suất" cho nhà khỏi tốc mái. Thực tế, mở cửa để gió lùa vào trong nhà lại làm tăng lực đẩy lên mái từ phía dưới. Khuyến cáo chung là đóng kín và chèn chặt các cửa, nhất là cửa ở phía đón gió.
Nhà mái ngói cũng có điểm yếu riêng: viên ngói ở mép và ở bờ nóc dễ bị gió lật, rơi xuống sân thành vật bay. Kiểm tra các viên ngói bị xô lệch, vỡ, gắn lại bờ nóc bằng vữa từ trước mùa bão. Nhà có tầng tum, mái tôn lợp phần sân thượng thì coi phần đó như một mái tôn riêng và chằng giống hệt.
Chằng mái tôn: làm từ sớm, làm từ mép
Các việc dưới đây nên làm khi bản tin còn báo bão ở xa, trời chưa có gió mạnh. Cần ít nhất hai người, một người trên mái và một người dưới đất giữ thang, đưa đồ.
- Kiểm tra vít, đinh giữ tôn: bắt thêm vít ở mép và các tấm bị lỏng, thay chỗ vít đã gỉ mục. Phần mép mái và nóc mái nên được ưu tiên.
- Đặt bao cát hoặc bao tải đựng đất, cát dọc mép mái, góc mái và nóc, buộc các bao với nhau thành dải để không bị trượt. Không đặt vật nặng rời rạc như gạch, đá vì gió có thể hất xuống.
- Dùng dây chắc hoặc nẹp gỗ, nẹp thép đè ngang mái rồi neo xuống cọc, móc cố định dưới đất hoặc vào tường kiên cố. Dây phải căng, nút buộc chắc.
- Kiểm tra bồn nước, chảo ăng ten, tấm pin mặt trời, mái che phụ trên nóc nhà: buộc chặt hoặc hạ xuống. Bồn nước rỗng nhẹ, dễ bị gió cuốn hơn bồn đầy.
- Với mái che phụ, mái hiên tạm, bạt căng ngoài sân: tháo xuống nếu không gia cố được. Đây là phần hay bị bay đầu tiên.
- Dừng hẳn việc trên mái khi gió bắt đầu giật mạnh, trời mưa làm mái trơn, hoặc có sấm sét.
Trong khi làm trên mái, tránh xa dây điện chạy gần mái nhà. Người lớn tuổi, người có bệnh tim mạch, huyết áp không nên tự leo mái; hãy nhờ hàng xóm hoặc lực lượng xung kích của địa phương, nhiều nơi có tổ hỗ trợ chằng chống cho hộ khó khăn.
Cửa đi, cửa sổ và cửa kính
Đóng kín, chèn chặt các cửa phía đón gió. Cài then, chốt đầy đủ; cửa cũ có khe hở lớn thì chèn thêm nêm gỗ, thanh chống từ bên trong.
Che chắn cửa kính lớn. Cách hiệu quả là đóng ván ép, tấm gỗ từ bên ngoài phủ kín ô kính. Dán băng keo hình chữ thập lên kính không ngăn được kính vỡ, chỉ giúp hạn chế mảnh văng phần nào, nên đừng coi đó là đủ.
Cửa cuốn, cửa nhôm kính mặt tiền. Hạ cửa cuốn xuống hết và khoá; nếu cửa cuốn rung mạnh, có thể chống thêm thanh gỗ phía trong. Kéo đồ đạc, kệ hàng ra xa cửa kính mặt tiền.
Cửa sau, cửa kho, cửa ra sân thượng. Những cửa ít dùng hay bị quên. Kiểm tra bản lề, then cài; cửa ra sân thượng bị gió giật mở có thể làm gió lùa vào cả cầu thang và đẩy tung mái tum.
Trong nhà, chọn chỗ trú tránh xa kính. Xác định trước một phòng hoặc góc nhà kiên cố nhất, ít cửa kính, để cả nhà ngồi khi bão mạnh nhất. Kéo rèm dày để giảm mảnh kính văng nếu kính vỡ.
Cây xanh, đồ ngoài trời và những thứ có thể thành vật bay
Trong bão, vật bay là nguyên nhân gây thương tích và vỡ cửa kính rất phổ biến. Đi một vòng quanh nhà, sân, ban công và thu dọn những thứ sau:
- Cành cây vươn ra mái nhà, đường dây điện: tỉa bớt từ trước mùa bão. Cây sát đường dây điện thì báo đơn vị điện lực, không tự cắt.
- Chậu cây trên ban công, lan can, sân thượng: đưa vào trong hoặc đặt sát chân tường, buộc lại.
- Biển hiệu cửa hàng, bạt quảng cáo, mái che di động: tháo xuống hoặc gia cố chắc.
- Bàn ghế, xe đạp, thùng rác, tấm tôn, gỗ vụn ngoài sân: đưa vào nhà kho hoặc buộc chặt vào vật cố định.
- Quần áo, chăn màn phơi ngoài, dây phơi, móc treo: thu hết.
- Xe máy, ô tô: đưa vào chỗ có mái che kiên cố, xa cây lớn, cột điện và tường yếu.
Ở đô thị, đừng quên ban công và sân thượng chung cư, nơi gió mạnh hơn nhiều so với dưới mặt đất. Một chậu cây rơi từ tầng cao xuống có thể gây chết người.
Lịch 48 giờ: việc gì làm lúc nào
Bảng gợi ý chia việc theo khoảng thời gian trước khi bão ảnh hưởng. Mốc thời gian thực tế lấy theo bản tin chính thức và thông báo của địa phương.
| Thời điểm | Việc nên làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Khoảng 48 giờ trước | Kiểm tra mái, mua bao cát, dây, nẹp; tỉa cành; mua đồ dự trữ | Lúc này cửa hàng còn đủ hàng, đi lại thuận lợi |
| Khoảng 24 giờ trước | Chằng mái, che kính, thu dọn đồ ngoài trời, đưa xe vào chỗ an toàn | Hoàn thành mọi việc trên cao trong khoảng này |
| Khoảng 12 giờ trước | Kê đồ điện tử, giấy tờ lên cao; sạc đầy điện thoại, đèn; trữ nước | Không leo mái nữa nếu gió đã mạnh |
| Khi bão bắt đầu ảnh hưởng | Ở trong phòng kiên cố, nghe tin, không ra ngoài sửa chữa | Ngắt điện khu vực có nguy cơ ngập, dột |
Nếu nhà bạn nằm trong vùng chính quyền yêu cầu sơ tán, thứ tự thay đổi: đóng cửa, ngắt điện, mang túi đồ và đi theo hướng dẫn; việc chằng chống chỉ làm trong phạm vi thời gian cho phép.
Bên trong nhà: điện, đồ đạc và chỗ trú
Chằng chống bên ngoài xong, việc trong nhà giúp giảm thiệt hại khi mái dột hay nước tràn vào, và giúp cả nhà có chỗ trú an toàn trong những giờ bão mạnh nhất.
- Kê ti vi, máy tính, thiết bị điện, giấy tờ lên cao, bọc túi ni lông; tủ lạnh và máy giặt ở tầng trệt vùng trũng có thể kê lên bệ gạch.
- Rút phích các thiết bị không cần thiết; biết vị trí cầu dao tổng và cầu dao từng tầng để ngắt nhanh khi nước vào hoặc mái dột chảy vào ổ điện.
- Chuyển những vật nặng trên kệ cao xuống thấp, tránh rơi khi nhà rung, cửa đập.
- Chuẩn bị một phòng hoặc góc kiên cố làm chỗ trú: ít cửa kính nhất, xa cây lớn, có sẵn đèn pin, nước uống, đồ ăn khô, áo ấm, bộ sơ cứu.
- Chuẩn bị xô, chậu, bạt ni lông, khăn cũ để hứng nước dột và che đồ đạc.
- Trữ đủ nước sạch trong can có nắp phòng khi mất điện, máy bơm ngừng chạy.
Với nhà có người già, người ốm nằm một chỗ, hãy chuẩn bị chỗ nằm cho họ ngay trong phòng trú từ trước, không đợi bão mạnh mới di chuyển. Nhà có trẻ nhỏ thì giải thích trước cho trẻ về tiếng gió, tiếng mái rung để trẻ bớt sợ, và giao cho trẻ một việc nhỏ như giữ đèn pin.
Dùng AI làm danh sách chằng chống cho đúng căn nhà của mình
Mỗi căn nhà có chỗ yếu riêng: nhà mái tôn khác nhà mái ngói, nhà ống mặt phố khác nhà vườn ven biển. Chatbot AI có thể giúp bạn dựng danh sách việc sát với nhà mình nếu bạn mô tả đủ. Câu lệnh mẫu: "Nhà cấp bốn mái tôn, có mái hiên tôn phía trước, ba cửa sổ kính, một cây bàng lớn cạnh nhà, sân có bồn nước trên giá sắt. Bão dự kiến ảnh hưởng sau khoảng hai ngày. Hãy lập danh sách việc chằng chống theo thứ tự ưu tiên, chia theo thời điểm, ghi rõ việc nào cần hai người và việc nào phải dừng khi gió mạnh."
Đọc kỹ kết quả và gạch bỏ những gợi ý không phù hợp, chẳng hạn AI đề nghị dùng vật liệu nhà bạn không có, hoặc bảo mở cửa để giảm áp. Nguyên tắc an toàn trong bài này và hướng dẫn của địa phương được ưu tiên hơn câu trả lời của AI.
Không cần đưa vào AI địa chỉ chính xác, số nhà hay tên người trong gia đình; mô tả loại nhà và vật dụng là đủ để có danh sách dùng được.
Danh sách AI làm ra nên in hoặc chép vào giấy, phân công tên người phụ trách bên cạnh từng việc, đánh dấu khi xong. Khi mất điện, mất sóng, tờ giấy vẫn dùng được còn màn hình điện thoại thì không. Sau mùa bão, giữ lại tờ đó và ghi thêm chỗ nào trong nhà đã bị hư, để năm sau sửa trước.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mở hé cửa sổ để nhà không bị tốc mái không?
Không nên. Mở cửa cho gió lùa vào làm tăng lực đẩy từ phía dưới mái, dễ tốc mái hơn. Khuyến cáo chung là đóng kín, chèn chặt mọi cửa, nhất là các cửa ở phía đón gió, và ở trong phòng kiên cố.
Dán băng keo chữ thập lên cửa kính có tác dụng không?
Băng keo không làm kính chắc hơn và không ngăn kính vỡ khi bị vật bay đập vào, chỉ có thể giảm mảnh văng phần nào. Cách tốt hơn là đóng ván che kín ô kính từ bên ngoài và tránh ngồi gần cửa kính.
Đặt gạch lên mái tôn có giữ được mái không?
Gạch, đá đặt rời rạc dễ bị gió hất xuống và thành vật bay nguy hiểm. Nên dùng bao cát hoặc bao tải đựng đất, cát buộc nối thành dải đặt ở mép và nóc mái, kết hợp dây néo hoặc nẹp neo xuống đất.
Khi nào thì phải dừng chằng mái?
Dừng ngay khi gió bắt đầu giật mạnh, mái bị mưa làm trơn, có sấm sét, hoặc khi đã có lệnh sơ tán. Ngã từ mái và bị tôn cứa là tai nạn hay gặp mùa bão, an toàn của người quan trọng hơn mái nhà.
Cây lớn gần nhà và gần dây điện thì xử lý thế nào?
Bạn có thể tỉa bớt cành vươn ra mái nhà từ trước mùa bão. Cây sát đường dây điện thì báo đơn vị điện lực hoặc chính quyền địa phương xử lý, không tự trèo cắt vì nguy cơ điện giật rất cao.
Nhà chung cư có cần chằng chống gì không?
Có. Ở tầng cao gió mạnh hơn, nên thu hết chậu cây, đồ đạc ở ban công, đóng chặt cửa kính, kéo rèm và tránh ngồi cạnh cửa kính lớn. Đồ rơi từ ban công tầng cao rất nguy hiểm cho người bên dưới.